‘Nepoznate’ žene koje su zadužile svijet – svojim otkrićima

Osim Marije Kiri, dobitnice dve Nobelove nagrade, malo ko može odmah da se seti imena neke žene koja je zaslužna za velika otkrića i razvoj nauke. Razlog tome je što su se mnoge bavile naukom u tajnosti i što su, živeći u "muškom svetu" često u tome sputavane.

Za većinu naučnika svi dobro znamo ko su i koji su njihovi doprinosi društvu. Svi na svijetu su tako čuli za Ajnštajna, Teslu, Njutna, Galileja i druge velike naučnike i izumitelje. Međutim, za neke žene se tek nedavno saznalo koliko doprinos su dale nauci. U nastavku predstavljamo neke od njih. 

Hipatija

Hipatija iz Aleksandrije je bila grčka naučnica, prva historijski poznata žena koja se bavila matematikom, astronomijom i filozofijom. Živjela je u četvrtom i petom vijeku nove ere. Nalazila se na čelu neoplatonske škole gdje je predavala astronomiju i filozofiju. Ništa od njenih spisa nije sačuvano i malo se s pouzdanošću zna o njenom životu. Smatra se da je napisala nekoliko knjiga o matematici. Njenu smrt neki povezuju sa uništenjem Aleksandrijske biblioteke. Smatra se da je ubila hrišćanska rulja.

Ejda Lavlejs

Znate li da je prvi programer na svijetu bila žena koja je živela u 19. vijeku? U pitanju je Ejda King Lavlejs, kćerka engleskog pjesnika Bajrona. Ona zapravo nikada nije upoznala oca koji se razveo od njene majke kada je Ejda imala pet mjeseci. Njena majka je učinila sve da Ejda ne postane pjesnikinja kao otac, a Ejda se zainteresovala za nauku i matematiku. Sarađivala je sa pronalazačem Čarlsom Babidžem, koji je želio da razvije novu računsku mašinu, koja se danas smatra pretačom kompjutera. Ejda je radila na algoritmu za izračunavanje Bernulijevih brojeva koji je ušao u historiju kao prvi kompjuterski program na svijetu.

Marija Kiri

Marija Kiri je najpoznatija Poljakinja svih vremena i “majka moderne fizike”. Do danas je ostala jedina žena dobitnica dva Nobelova priznanja i jedina osoba koja je tu nagradu dobila u dvije različite kategorije u nauci. Pod njenim ličnim nadzorom vršena su, prva u svijetu, istraživanja o mogućnosti izliječenja raka pomoću radioaktivnosti. Jedan je od osnivača nove grane hemije – radiohemije. Marija Kiri i njen suprug, francuski fizičar Pjer Kiri, otkrili su 1898. godine novi radioaktivni element, kome su dali ime polonijum, po Poljskoj, Marijinoj rodnoj zemlji.

Irena Žolio Kiri

Kćerka Marije i Pjera je u velikoj mjeri pošla njihovim stopama. Na Sorboni je 1925. doktorirala na temu alfa čestica izračenih iz polonijuma. Godinu dana kasnije, 1926, udaje se Frederika Žolija koji će joj biti ne samo bračni već i istraživački partner. Za zajednički rad, 1935. dodjeljena im je Nobelova nagrada „za sintezu novih radioaktivnih elemenata“.

Rozalind Frenklin

Otkriće strukture DNK se pripisuje naučnicima Džejmsu Votsonu i Fransisu Kriku. Međutim veliku ulogu je u tome odigrala britanski biofizičar Rozalind Frenklin. Bez doprinosa razumijevanju molekulske strukture DNK i RNK, Votson i Krik ne bi mogli da dobiju Nobelovu nagradu. Fraenklin je najpoznatija po difrakcionom snimku DNK koje je dovelo do otkrića DNK dvostrukog heliksa. Izučavala je i molekulsku strukturu uglja i grafita.

Doroti Hodžkin 

Hodžkin je bila britanska hemičarka, osnivač proteinske kristalografije i dobitnica Nobelove nagrade, kao i brojnih drugih priznanja. Jedno od prvih većih njenih dostignuća je otkriće strukture holesterola 1937. godine. Utvrdila je i strukturu raznih proteina, među kojima je i insulin. Hodžkinova je jedna od samo 33 žene kojima je dodjeljena Nobelova nagrada.

Džoselin Bel Burnel

Ova astrofizičarka iz Severne Irske otkrila je radio pulsare dok je spremala svoju doktorsku tezu na Univerzitetu u Kembridžu. Pulsari su neutronske zvijezde koje izuzetno brzo rotiraju. Njen mentor je dobio Nobelovu nagradu za ovo otkriće iako ih je ona prva uočila i precizno analizirala. Ruski astrofizičar dr Josif Šklovski ruski astrofizičar je bio ljut što je ona izostavljena sa spiska nagrađenih, pa je izjavio: “Gospođice Bel, napravili ste najznačajnije astronomsko otkriće dvadesetog vijeka”.